Sanayicinin yatırım beklentisi eksiye döndü, KKO yüzde 74,1

İmalat sanayinde kasım ayı anketi karışık sinyaller verdi. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın (TCMB) 20 Kasım’da yayımladığı verilere göre mevsimsellikten arındırılmış reel kesim güven endeksi bir önceki aya göre 0,2 puan artarak 101,3’e yükseldi. Ancak endeksin arkasındaki ayrıntılar, sanayicinin önümüzdeki döneme temkinli yaklaştığını gösteriyor. Gelecek 12 aydaki yatırım harcamalarına ilişkin beklenti eksi bölgeye geçerken, imalat sanayinde kapasite kullanım oranı da yüzde 74,3’ten yüzde 74,1’e geriledi.

Siparişler yukarı, yatırım ve istihdam aşağı

Kasım ayı İktisadi Yönelim Anketi, imalat sanayinde faaliyet gösteren 1.960 iş yerinin 2-13 Kasım tarihleri arasında verdiği yanıtlarla hazırlandı. TCMB’nin açıklamasına göre son üç aydaki toplam sipariş miktarı, gelecek üç aydaki üretim hacmi ve ihracat siparişi beklentileri, genel gidişat, mevcut mamul mal stoku ve mevcut sipariş değerlendirmeleri endeksi yukarı taşıdı. Sabit sermaye yatırım harcaması ile gelecek üç aydaki istihdama ilişkin değerlendirmeler ise endeksi aşağı çekti.

Mevsimsellikten arındırılmamış endekste tablo farklı. Bu seri bir önceki aya göre 0,6 puan azalarak 99,2’ye indi ve 100 eşiğinin altında kaldı. Arındırılmış endeks ise ekimde 1,4 puanlık düşüşle 101,1’e gerilemişti; kasımdaki 0,2 puanlık artış bu kaybın ancak küçük bir kısmını telafi etti.

Yatırım beklentisi eksiye döndü

Anketin en dikkat çekici sonucu yatırım cephesinden geldi. Geçmiş 12 aya kıyasla gelecek 12 ayda sabit sermaye yatırım harcaması beklentisini ölçen denge değeri, ekimdeki 7,2’den kasımda eksi 0,2’ye indi. Başka bir deyişle, yatırımlarını azaltmayı planlayan firmaların ağırlığı, artırmayı planlayanları geçti. TCMB’nin yayımladığı tabloda bu seri, 2025 başından bu yana ilk kez eksi değer aldı.

İstihdam tarafında da beklentiler zayıfladı. Gelecek üç aydaki toplam istihdam beklentisine ilişkin denge değeri ekimdeki 6,6’dan 2,4’e geriledi. Buna karşılık gelecek üç aydaki üretim hacmi beklentisi 12,8’den 17,0’a, ihracat sipariş beklentisi de 13,4’ten 15,2’ye yükseldi. Firmalar kısa vadede daha fazla üretim ve sipariş öngörse de bunu yeni yatırım ya da yeni istihdama dönüştürme konusunda istekli görünmüyor.

Maliyet baskısı sürüyor, fiyat beklentisi geriliyor

Fiyatlama davranışında da ilginç bir ayrışma var. Gelecek üç aydaki ortalama birim maliyetlerin artacağını bekleyenlerin ağırlığı güçlenirken, satış fiyatlarında artış bekleyenlerin ağırlığı zayıfladı. Bu, sanayicinin artan maliyetlerin tamamını fiyatlarına yansıtamayacağını düşündüğünü gösteriyor.

Gelecek 12 aylık dönem sonuna ilişkin yıllık üretici enflasyonu beklentisi ise 0,5 puan azalarak yüzde 29,9’a indi. Bu beklenti bir yıl önce yüzde 33,5 seviyesindeydi. Kredi tarafında da beklentiler değişiyor: Gelecek üç ayda kısa vadeli Türk lirası kredi faiz oranlarına ilişkin denge değeri eksi 17,5’ten eksi 22,8’e indi. Yani kredi faizlerinin düşeceğini bekleyen firmaların ağırlığı arttı.

Kapasite kullanımı geçen yılın seviyesinde

TCMB’nin aynı anketten hesapladığı imalat sanayi kapasite kullanım oranı (KKO), mevsimsel etkilerden arındırılmış seride 0,2 puan azalarak yüzde 74,1 oldu. Arındırılmamış seride ise oran 0,1 puan düşüşle yüzde 74,4’e geriledi. Her iki oran da geçen yılın kasım ayındaki seviyesiyle aynı.

Mal gruplarına bakıldığında en belirgin düşüş yatırım mallarında görüldü. Bu grupta kapasite kullanımı ekimdeki yüzde 73,4’ten yüzde 72,5’e indi. Dayanıklı tüketim mallarında oran yüzde 68,5’ten 67,7’ye geriledi. Ara mallarında oran yüzde 74,4’ten 74,5’e çıkarak yatay bir seyir izlerken, dayanıksız tüketim mallarında oran yüzde 73,6’ya yükseldi.

Yapı malzemesinde kapasite yüzde 72,3

Sektör ayrıntısı, inşaat ve konut piyasasıyla doğrudan bağlantılı alanlar hakkında da fikir veriyor. Çimento, seramik ve cam gibi yapı malzemelerinin yer aldığı diğer metalik olmayan mineral ürünler sektöründe kapasite kullanım oranı kasımda yüzde 72,3 oldu. Demir-çeliği kapsayan ana metal sanayisinde oran yüzde 75,0, fabrikasyon metal ürünlerinde yüzde 74,5 olarak ölçüldü. Mobilyada yüzde 75,5, ağaç ürünlerinde ise yüzde 83,6’lık oran dikkat çekti.

Sektörler arasında en yüksek kapasite kullanımı yüzde 85,4 ile tütün ürünlerinde, en düşük oran ise yüzde 62,7 ile deri ürünlerinde kaydedildi. Makine ve ekipman imalatı yüzde 64,1 ile alt sıralarda yer alırken, motorlu kara taşıtlarında oran yüzde 73,0 oldu. Makine sektöründeki düşük kapasite kullanımı, yatırım beklentisindeki zayıflamayla aynı tabloyu tamamlıyor.

Neden önemli?

Reel kesim güveni ve kapasite kullanımı, sanayi üretimi ve büyüme verilerinden önce gelen öncü göstergeler arasında yer alıyor. Kasım anketi, siparişlerde kısa vadeli bir canlanma beklendiğini, ancak firmaların kalıcı kapasite artışı için gereken yatırım kararlarını ertelediğini gösteriyor. Yatırım iştahındaki bu zayıflama, kredi faizlerinin seyrine ve TCMB’nin 10 Aralık’taki faiz kararına bağlı olarak önümüzdeki aylarda yeniden şekillenebilir. TÜİK’in 27 Kasım’da açıklayacağı ekonomik güven endeksi, reel kesimdeki bu tabloyu hizmet, perakende ve inşaat sektörlerindeki eğilimlerle birlikte gösterecek.

Bu Makaleyi Paylaş