Bahçeli, dört katlı, 1970’lerden kalma bir apartman. Sekiz kat maliki, kapıyı çalan müteahhit ve masaya konan “yüzde elli elli” teklifi. Kentsel dönüşümle birlikte bu sahne birçok mahallede tekrarlanıyor. Kat karşılığı inşaat sözleşmesi arsa sahibine cebinden para çıkmadan yeni bir daire vaat ediyor, ama sözleşme gevşek yazılırsa aynı kişi yıllarca kirada oturup yarım kalmış bir binaya bakabiliyor. Paylaşım oranı pazarlığın yalnızca başlangıcı. Asıl koruma, sözleşmenin şeklinde ve ayrıntılarında.
Noterde “düzenleme” şart, imza onayı yetmez
Kat karşılığı inşaat sözleşmesi aslında iç içe geçmiş iki sözleşme. Müteahhit binayı yapmayı üstleniyor, arsa sahibi de bunun karşılığında arsadan belirli payları ona devretmeyi vaat ediyor. İkinci kısım bir taşınmaz devri vaadi olduğu için Türk Borçlar Kanunu’nun 237. maddesi ve Medeni Kanun’un 706. maddesi resmi şekil arıyor. Uygulamada bunun karşılığı, sözleşmenin noterde düzenleme şeklinde yapılması.
İnce nokta şu: Taraflar metni kendi aralarında hazırlayıp notere yalnızca imzalarını onaylatırsa şekil şartı yerine gelmiş sayılmıyor. Yargıtay 6. Hukuk Dairesi 14 Mayıs 2024 tarihli kararında, onaylama şeklinde yapılan sözleşmenin geçersiz olduğunu açıkça yazdı. Yargıtay, edimlerin büyük ölçüde yerine getirildiği ya da payların tapuda devredildiği durumlarda geçersizliği ileri sürmeyi hakkın kötüye kullanılması sayıyor. Ama bu istisnaya güvenip sözleşmeye başlamak, davayı baştan kabullenmek demek.
Oranın yanına daireleri tek tek yazın
“Arsa sahiplerine yüzde 50” ifadesi tek başına çok şey söylemiyor. Hangi daireler, hangi katta, hangi cephede? Kuzeye bakan zemin kat ile güneye bakan üst kat aynı metrekarede olsa da aynı değerde değil. Sözleşmeye her bağımsız bölümün kat, cephe, net ve brüt alanı ile otopark, depo gibi eklentileri işlenmiş bir paylaşım listesi eklenmeli. Kat irtifakı kurulurken tapu bu listeye göre şekillenecek.
Onaylı proje ve mahal listesi de sözleşmenin eki olmalı. “Birinci sınıf malzeme” yazmak yerine seramiğin, pencere profilinin, asansörün ve yalıtımın marka ya da kalite sınıfı belirtilirse teslim günü “eksik iş” tartışması ölçülebilir hale geliyor.
Teslim tarihi, iskân ve gecikme cezası
Sürenin neye göre başlayacağı açık yazılmalı. Teslim “ruhsat tarihinden itibaren 30 ay” diye bağlanıyorsa, ruhsatın ne zamana kadar alınacağı da sözleşmede yer almalı. Aksi halde süre başlamadan yıllar geçebilir. Teslimin anlamı da tanımlanmalı. Arsa sahibi için gerçek teslim, yapı kullanma izni alınmış ve kat mülkiyetine geçilmiş dairedir. İskânsız daire abonelik, kredi ve satışta sorun çıkarıyor.
Gecikme için aylık bir ceza ya da kira kaybı tazminatı kararlaştırılabilir. Burada sık yapılan bir hata var: TBK 179’a göre, süresinde yapılmayan ifa için konan cezayı isteyebilmek için daireyi teslim alırken çekince koymak gerekiyor. Anahtarı “itirazım yoktur” diyerek alan arsa sahibi bu hakkını kaybedebilir. Ayrıca hâkim, aşırı bulduğu cezayı kendiliğinden indirebiliyor. Rakamı abartmak yerine gerçekçi tutmak daha güvenli.
Tapuyu bir defada değil, aşamalı devredin
Sözleşme imzalanır imzalanmaz arsa paylarının müteahhide geçirilmesi, yarım kalan projelerde arsa sahibini en savunmasız konuma düşürüyor. Payların inşaatın ilerleyişine bağlı olarak, örneğin kaba inşaat bittiğinde bir kısmı, iskân alındığında kalanı olacak şekilde dilimler halinde devredilmesi yaygın bir çözüm. Müteahhitten banka teminat mektubu ya da arsa sahibi lehine ipotek istenmesi de pazarlık masasında konuşulmalı.
Müteahhide verilen vekâletname de sınırlı tutulmalı. Ruhsat, kat irtifakı ve abonelik işlemleri için gereken yetki, müteahhide “dilediği daireyi satma ve ipotek verme” yetkisi vermek anlamına gelmemeli.
Müteahhidin yetki belgesini sorgulayın
Yapı Müteahhitlerinin Sınıflandırılması ve Kayıtlarının Tutulması Hakkında Yönetmelik’e göre ruhsata tabi her yapı, yetki belgesi numarası olan bir müteahhidin sorumluluğunda yapılmak zorunda. Bu numaranın yapı ruhsatında, yapı kullanma izin belgesinde ve yapım işleri sözleşmelerinde yer alması gerekiyor. Belge grubu yapının büyüklüğüne uygun değilse belediye ruhsat düzenlemiyor.
Numarayı ve belge grubunu Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’nın ŞANTİYE-M sistemi (santiyem.csb.gov.tr) üzerinden, gerçek kişilerde T.C. kimlik, şirketlerde vergi numarasıyla sorgulamak mümkün. Sorgunun yanında firmanın bitirdiği iki üç projeyi gezmek, oradaki maliklerle konuşmak da belgeler kadar şey anlatır.
Kentsel dönüşümde azınlıkta kalırsanız
Bina 6306 sayılı Kanun kapsamında riskli yapı olarak tespit edildiyse karar oy birliğiyle alınmıyor. Kanunun 6. maddesine göre yeniden yapım, kat karşılığı ya da hasılat paylaşımı gibi kararlar paydaşların hisseleri oranında salt çoğunluğuyla veriliyor. Karara katılmayan malike teklif, noter aracılığıyla ya da muhtarlıkta 15 gün ilan edilerek bildiriliyor. Teklifi kabul etmeyenin arsa payı, Başkanlıkça belirlenen rayiç değerden az olmamak üzere önce anlaşan paydaşlara açık artırmayla satılıyor.
Yani çoğunluğun anlaştığı bir sözleşmede tek başına direnmek her zaman sonuç vermiyor. Teklif geldiğinde metni incelemek ve itirazlarını erken dile getirmek, sonradan pay satışıyla karşılaşmaktan daha etkili.
Anlaşmazlık çıkarsa
Kat karşılığı sözleşmeden doğan tapu iptali ve tescil ya da gecikme tazminatı davaları, Arabuluculuk Kanunu’nun 18/B maddesindeki zorunlu arabuluculuk listesinde yer almıyor. Bu madde kira, ortaklığın giderilmesi, kat mülkiyeti ve komşu hakkı uyuşmazlıklarını sayıyor. İki taraf da tacirse ve talep para alacağıysa ticari davalardaki arabuluculuk şartı devreye girebiliyor. Gecikme başladığında ilk adım genellikle müteahhide noter ihtarı göndermek. Payların üçüncü kişilere satılması riskine karşı davayla birlikte ihtiyati tedbir istemek de gündeme geliyor.
Taslak sözleşmeyi imzadan önce gayrimenkul hukukuyla uğraşan bir avukata okutmanın maliyeti, yanlış kurulmuş bir maddenin yıllar süren davasıyla kıyaslanamaz.
