Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı tarafından hazırlanan “Kahramanmaraş ve Hatay Depremleri Yeniden İmar ve Gelişme Raporu”nda depremlerin neden olduğu felaketin boyutlarına ve bölgedeki projelere yer verildi.
Rapora göre, Merkezi Yönetim Bütçesi kaynaklarından depremin yol açtığı kayıp ve zararın telafisi ile afet risklerinin azaltılmasına yönelik 2025 yılı sonu itibarıyla toplam 3,6 trilyon lira (yaklaşık 91,5 milyar dolar) harcama yapıldı.
Depremlerin ardından geçen 3 yılda kamu kurum ve kuruluşları, özel sektör, sivil toplum kuruluşları (STK) ve uluslararası kuruluşlarla işbirliği içinde yapılan ihtiyaç değerlendirmeleri sonucu deprem hasarlarının telafisine yönelik çalışmalar yoğun şekilde sürdürülüyor. Afetzedelerin barınma ihtiyacının karşılanmasına öncelik verilirken kalıcı konutların yapımına yönelik çalışmalarda sona gelindi.
Deprem bölgesinde, bugüne kadar gerçekleştirilen kura törenleri sonucu toplam 433 bin 667 konut ile 21 bin 690 iş yerinin kurası tamamlandı.
Bölgede eğitim-öğretim faaliyetlerinin devam edebilmesini teminen yürütülen çalışmalar kapsamında 13 bin 321 derslik inşası için toplam 72 milyar lira, 2 bin 776 dersliğin güçlendirmesi için 6,9 milyar lira harcandı. Bölgede tüm inşaat çalışmaları tamamlandığında deprem öncesine göre derslik sayısında yüzde 15 artış sağlanması planlanıyor.
Bölgede bulunan üniversitelerin fakülte binalarının yeniden yapım, güçlendirme ve bakım-onarımları ile kampüs altyapılarının yenilenmesi işleri kapsamında 5,1 milyar lira harcama yapıldı. 2026 Yılı Yatırım Programı’nda depremde hasar gören yapıların yeniden inşası, güçlendirilmesi, bakım ve onarımları kapsamında söz konusu üniversitelere 2,4 milyar lira ödenek ayrıldı.
İş gücü piyasasını destekleme çalışmalarına önem verildi
Deprem bölgesinde istihdam kaybının önüne geçmek ve iş gücü piyasasını desteklemek amacıyla aktif iş gücü politikalarına büyük önem gösterildi. Bu kapsamda deprem bölgesindeki 11 ilde toplam 60 bin 582 kişi işbaşı eğitim programları ve meslek kurslarından faydalandırıldı, yaklaşık 2,9 milyar lira kaynak bu alana aktarıldı.
Deprem bölgesindeki illerde bulunan yerel yönetimler tarafından verilen hizmetlerin aksamadan yürütülebilmesi için altyapı yatırımlarının yanında çevre düzenlemesi ile araç, gereç ve ekipmanların temini amacıyla Merkezi Yönetim Bütçesi kaynaklarından yerel yönetimlere yaklaşık 4 milyar lira nakdi kaynak gönderildi.
Toplam proje tutarı 21,9 milyar lira olan projelerle deprem bölgesindeki belediyelerin acil nitelikli altyapı ve araç ekipman talepleri karşılanıyor. Ağırlıklı olarak elektrik dağıtım şebekesi olmak üzere enerji altyapısında meydana gelen hasarların giderilmesine yönelik 2025 sonu itibarıyla yaklaşık 51,1 milyar lira harcandı.
Tarım, ulaştırma ve sanayi projeleri
Kara yolu ve otoyollarda hasarın giderilmesine yönelik geçen yıl sonu itibarıyla yaklaşık 19,8 milyar lira harcama yapıldı. Kurulacak yeni yerleşim yerleri ile konut ve sosyal tesis alanlarına erişim sağlanması için 40 milyar lira, kent içi yolların onarımı için yaklaşık 8,5 milyar lira harcandı.
Demir yolu hatlarının onarımı için 2025 sonu itibarıyla 26,4 milyar lira yatırım gerçekleştirildi, bu hatlar için 2027 yılına kadar 31,5 milyar lira harcama yapılması planlanıyor.
Tarım sektöründe 2025’te 11 ilde toplam 17,4 milyar lira destek ödemesi yapıldı. Türkiye için önemli üretim ve ihracat üssü olan deprem bölgesinde özellikle imalat sanayisi başta olmak üzere iktisadi faaliyetlerin iyileştirilmesi ve bölgenin ayağa kaldırılması için çalışmalar sürdürülüyor.
Küçük sanayi sitesi (KSS) yatırımları, Küçük ve Orta Ölçekli İşletmeleri Geliştirme ve Destekleme İdaresi Başkanlığı (KOSGEB) ve kalkınma ajanslarının bölgedeki sanayicilere yönelik destekleri aracılığıyla sanayi kesiminin toparlanabilmesi için toplam 17,6 milyar liralık kaynak harekete geçirildi.
Çalışmalarda büyük ilerleme kaydedildi
Ekonomik ve sosyal etkisi bu derece büyük olan depremin ardından yürütülen uzun vadeli ve yoğun çalışmalar neticesinde toparlanma sürecinin büyük ölçüde tamamlandığı belirtilen raporda, şunlar kaydedildi:
“İyileştirme çalışmalarında kapsayıcı, planlı ve birbirini tamamlayan yatırımlar gerçekleştirilerek gerekli finansman ve insan kaynağı seferber edilmiştir. Kaynak tahsislerinde bölgenin deprem sonrasında yeniden imar edilmesine yönelik çalışmalara öncelik verilmiştir. Depremden etkilenen vatandaşların kalıcı konut ihtiyaçlarının tamamen karşılanması, tüm kamu hizmetlerinin etkin bir şekilde yürütülmesi için gerekli altyapının sağlanması ile ekonomik ve sosyal hayatın iyileştirilmesine yönelik çalışmalarda büyük ölçüde ilerleme kaydedilmiştir.”
