İran’daki savaşın uzaması ve Hürmüz Boğazı’ndaki sevkiyatların aksaması, küresel havacılık sektöründe yeni bir endişeyi gündeme taşıdı. Uzmanlara göre dünya kısa vadede petrolden tamamen mahrum kalmayacak ancak jet yakıtı fiyatlarında yaşanan sert yükselişler, tatil planı iptalleri, uçuş iptalleri ve bilet zamlarıyla birlikte küresel ekonomiyi sarsabilecek yeni bir dönemin kapısını aralayabilir.
İngiliz basınında yer alan analizlerde, özellikle Hürmüz Boğazı üzerinden geçen jet yakıtı ve kerosen sevkiyatındaki düşüşün kritik seviyelere gerilediğine dikkat çekildi. Küresel jet yakıtı sevkiyatlarının geçen hafta 2,3 milyon tonun altına inerek tarihi düşük seviyeleri gördüğü belirtilirken, uzmanlar arz sıkıntısının devam etmesi halinde havacılık sektöründe ciddi kırılmalar yaşanabileceği uyarısında bulundu.
“Dünya tamamen petrolsüz kalmaz”
Imperial College London’dan sürdürülebilir enerji uzmanı Prof. Richard Green, dünyanın günlük yaklaşık 100 milyon varil petrol tükettiğini belirterek, Hürmüz Boğazı’ndan geçen yaklaşık 15 milyon varillik kısmın tamamının kaybolmasının beklenmediğini söyledi.
Green’e göre Birleşik Arap Emirlikleri ve Suudi Arabistan gibi ülkeler alternatif boru hatları ve farklı limanlar üzerinden sevkiyat yapabiliyor. Ayrıca küresel petrol üretiminin geçen yıl tüketimin üzerinde gerçekleştiği vurgulanıyor. Ancak uzmanlar, fiziksel kıtlıktan önce fiyat krizinin daha büyük bir tehdit oluşturduğunu ifade ediyor.
Jet yakıtı fiyatları ikiye katlandı
Imperial College Aeronotik Bölümü Başkanı Prof. Rafael Palacios, son iki ayda jet yakıtı fiyatlarının yaklaşık iki katına çıktığını belirterek bunun havayolu şirketleri için “korkunç” bir maliyet baskısı yarattığını söyledi.
Artan maliyetler nedeniyle bazı şirketler uçuş azaltma kararı almaya başladı. Lufthansa’nın 20 bin uçuşu sistemden çıkardığı belirtilirken, Virgin Atlantic’in bilet fiyatlarını artıracağını açıkladığı, IAG’nin de fiyat güncellemelerine gittiği aktarıldı. Düşük maliyetli havayollarının ise krizden daha fazla etkilenebileceği değerlendiriliyor.
Sektör temsilcileri özellikle küçük havalimanlarına yapılan uçuşların ilk etapta iptal edilebileceğini belirtirken, yolcuların daha büyük ve yoğun havalimanlarını tercih etmeye başladığı ifade ediliyor.
Avrupa’da en kırılgan ülke İngiltere
Goldman Sachs’ın değerlendirmesine göre Avrupa’da jet yakıtı arz krizine karşı en savunmasız ülkelerden biri İngiltere. Bunun nedeni ise ülkenin yakıt ithalatında Hürmüz Boğazı’na yüksek derecede bağımlı olması ve düşük rezerv kapasitesi.
Uzmanlar, ABD’nin net petrol ihracatçısı olması nedeniyle arz tarafında daha avantajlı olduğunu ancak fiyat artışlarının küresel ölçekte herkesi etkileyeceğini belirtiyor.
Kriz, yeni havacılık döneminin başlangıcı olabilir
Analizde dikkat çeken başlıklardan biri de fosil yakıt sonrası havacılık teknolojileri oldu. Uzmanlara göre mevcut kriz, “jet sıfır” olarak adlandırılan yeni nesil havacılık dönüşümünü hızlandırabilir.
Prof. Palacios, sentetik yakıt ve hidrojenle çalışan uçak teknolojilerinin teknik olarak mümkün olduğunu ancak maliyetlerin halen çok yüksek seviyede bulunduğunu ifade etti. Sentetik yakıt üretiminin mevcut jet yakıtından yaklaşık 10 kat daha pahalı olduğu belirtilirken, hidrojen kullanımının ise mevcut havacılık altyapısının büyük ölçüde değişmesini gerektirdiği aktarıldı.
Uzmanlara göre uçakların daha uzun ve katlanabilir kanatlarla tasarlanması, yeni motor teknolojileri ve alternatif yakıt sistemleri önümüzdeki 50 yıl içinde havacılığı tamamen değiştirebilir.
“Uçmak yeniden elit bir aktiviteye dönüşebilir”
Uzmanlar, enerji krizinin derinleşmesi halinde hava yolculuğunun giderek daha pahalı hale geleceği ve uzun vadede yalnızca belirli gelir grubundaki insanların düzenli uçabildiği bir döneme girilebileceği görüşünde birleşiyor.
Analizde yer alan değerlendirmelerde, bugün bile dünya nüfusunun büyük bölümünün hayatında hiç uçağa binmediğine dikkat çekilirken, yüksek yakıt maliyetlerinin havacılığı yeniden “elit bir ulaşım biçimine” dönüştürebileceği ifade edildi.
Krizin etkisi sadece havacılıkla sınırlı değil
Enerji fiyatlarındaki yükselişin gübre ve tarım tedarik zincirlerini de tehdit ettiği belirtiliyor. Özellikle Körfez bölgesine bağımlı düşük gelirli ülkelerde tarımsal üretimin risk altına girebileceği ifade edilirken, uzmanlar küresel ekonominin yeni bir enerji şokuyla karşı karşıya olduğu uyarısında bulunuyor.
