YHT’de 17 yılda dünya sekizinciliğine ulaştık

Dünya genelinde yüksek hızlı trenler artık sade­ce bir ulaşım aracı değil, ekonomik büyüme, hızlı şehir­lerarası bağlantı ve çevre dostu ulaşımında önemli bir parçası haline geldi. Çin, Avrupa ve Ja­ponya bu alanda belirleyici güç­ler olurken, Afrika ve Asya’da yeni projeler hızla ilerliyor

Tür­kiye, yüksek hızlı tren altyapısı geliştiren ülkeler arasında yer alıyor; ancak hız, ağ uzunluğu ve entegrasyon açısından global li­derlerle karşılaştırıldığında or­ta seviyede kalıyor. Türkiye he­nüz Avrupa ile aynı seviyede de­ğil ancak Almanya’ya oldukça yakın bir ölçeğe gelmiş durum­da. Yeni hatlar devreye girdikçe, Türkiye’nin YHT de konumu­nun güçlenmesi bekleniyor.

Hat uzunluğu ve hızda Çin dünya lideri

Çin, 2025 itibariyle 50 bin km’den fazla yüksek hızlı de­miryolu işletmede ve toplam­da 70 bin km civarında planlan­mış ve yapım aşamasında hat ile dünyanın en büyük ve en hızlı büyüyen yüksek hızlı tren ağına sahip. Modern CR400 ‘Fuxing’ trenleri 350 km/s hızla çalışır­ken, Shanghai maglev sistemi ticari yüksek hızlı trenler ara­sında en hızlılarından biri ola­rak 460 km/s’e kadar çıkabi­liyor. Çin’in ‘CR450’ gibi yeni tren modelleri 450 km/s üzeri­ne çıkan test rekorları kırıyor.

Dünya’da hızlı tren sistemleri gelişiyor

Birçok ülke hızlı tren sistem­lerini genişletmeyi hedefliyor; Avrupa Komisyonu gibi kurum­lar AB çapında entegre hızlı tren ağı vizyonu üzerinde çalışıyor.

Avrupa’da en büyük yüksek hızlı tren ağına sahip ülke İs­panya. Hat uzunluğu 3 bin 900 km iken işletme hızları 300 km/s civarında. Madrid–Bar­celona hattı gibi güzergâhlarda hava yoluna rakip olacak düzey­de hızlı seyahat sağlıyor.

Japonya’nın ‘Shinkansen’ se­risi, yüksek hızlı trenlerin tarihi ve sembolü olarak kabul edilir­ken, ağ uzunluğu 3 bin 100 km, ortalama hızlar 285–320 km/s civarında bulunuyor.

Fransa’nın yaklaşık 2 bin 700 km HSR ağı var ve TGV siste­mi ile hızlı tren tipik işletme hı­zı 300 km/s iken, testlerde 574 km/s’in üzerinde hızlara ulaştı­ğı biliniyor.

Almanya, InterCity Express (ICE) dahil olmak üzere yakla­şık 1.600 km yüksek hızlı hatla beşinci sırada.

İtalya, Güney Kore her biri kendi yüksek hızlı hattına sa­hip ve 250–305 km/s aralığında hizmet veriyor.

Dünya genelinde hızlı tren altyapısı devam eder­ken Güney Ko­re – KTX ve geleceğin teknolo­ji projeleriyle (Hypertube) gün­demde. Hindistan büyük hatlar planlarken, Fas 350 km/s hız he­defleyen yeni hatlar inşa ediyor.

Türkiye’de hızlı trenlerin durumu

Dünya genelinde yüksek hız­lı tren altyapısı açısından Tür­kiye ilk 10–15 ülke arasında yer alsa da, uzun hatlara ve da­ha yüksek hızlara sahip Çin, İs­panya, Japonya gibi ülkelerle aynı seviyede değil. Türkiye’de 2000’li yıllardan sonra yüksek hızlı tren hatları kademeli ola­rak devreye girdi. Türkiye’nin YHT sistemlerinin toplam uzunluğu yaklaşık 1,200–1,300 km civarında. Ankara-Eski­şehir, Ankara-Konya, Anka­ra-Karaman, İstanbul-Kara­man, Eskişehir-İstanbul, An­kara-İstanbul, Ankara-Sivas, Sivas-İstanbul gibi hat­lar işletmeye

alındı. Türkiye’deki hızlı tren­ler maksimum 250 km/s civa­rına ulaşabiliyor, bazı hatlarda hız kapasitesi ideal olarak kul­lanılabilse de pratikte ortalama daha düşük seyir hızları görüle­biliyor. 17 yılda YHT ile seyahat eden yolcu sayısı 106 milyona ulaştı. 11 ilde ülke nüfusunun yüzde 34,8’ine doğrudan, kom­bine taşımacılıkla 9 şehre bağ­lantı sağlayarak toplam 20 şeh­re ve nüfusun yüzde 51’ine YHT hizmeti sağlanıyor.

Türkiye’de yeni hatlar ve projeler

Ankara–İzmir, Bandırma– Bursa–Osmaneli, Kars–Iğdır– Aralık, Mersin–Gaziantep ve Yerköy–Kayseri gibi projeler, yapımı devam eden veya planla­nan hatlar arasında bulunuyor.

Türkiye’nin gelecek projeksiyonu (2025-2028 civarı)

Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı’nın planlamasına göre hızlı tren hat uzunluğu:

-2026: 2 bin 769 km

-2027: 4 bin 121 km

-2028: 5 bin 343 km

Hızlı tren-uçak karşılaştırması

Hızlı tren ile uçak süresi İstanbul – Ankara hattı üzerinden kıyaslandığında uçak, şehir merkezleri arasında değilse bile toplam sürede öne geçebilirken; yüksek hızlı tren hava limanı süreçlerini ortadan kaldırması ve konfor faktörleriyle rekabet ediyor.

Örneğin İstanbul’dan Ankara’ya uçuş süresi 1 saat + havalimanı içi süreçler (gidiş–geliş + bekleme) toplam 3-4 saat sürerken, hızlı tren yaklaşık 4,5 – 5 saat sürmekte.

Hız testleri ve rekorlar

Japonya’nın SC Maglev testlerde 600+ km/s üzerine çıktı. Shanghai Maglev ticari olarak 460 km/s’e kadar çıkabiliyor. Avrupa hatlarındaki rekorlar da 300 km/s ve üzeri seviyelerde gerçekleşiyor.