Sarsıntı bittiğinde ilk istek, bir an önce eve girip her şeyin yerinde olup olmadığına bakmak oluyor. Oysa depremden sonraki saatler, binanın asıl sınandığı zaman da olabiliyor. Ana sarsıntıda zayıflayan bir taşıyıcı eleman, birkaç saat ya da birkaç gün sonra gelen bir artçıyla daha fazla hasar alabiliyor. Bu yüzden deprem sonrası hasar kontrolü, eşyalardan çok binanın kendisiyle ilgili ve eve dönmeden önce yapılmalı.
Önce dışarıdan bakın
Binaya girmeden önce çevresinde bir tur atın ve şunlara dikkat edin:
- Bina gözle görülür şekilde eğilmiş mi, yan binaya yaslanmış gibi mi duruyor?
- Zemin katta kolonlarda beton dökülmüş, içindeki demirler görünüyor mu?
- Kolon ve kirişlerde çapraz ya da “X” şeklinde çatlaklar var mı?
- Binanın zemine oturduğu yerde çökme, ayrılma ya da toprakta yarık oluşmuş mu?
- Balkonlar, saçaklar, baca ya da cephe kaplaması sarkıyor mu?
Bunlardan biri bile varsa içeri girmeyin. Eşya, belge ya da evcil hayvan için “iki dakikalığına” girmek, artçı depremlerde en çok risk alınan anlardan biri. Yaralı, gaz kokusu ya da yangın varsa 112’yi arayın.
Sıva çatlağı ile taşıyıcı hasarı ayırt etmek
Her çatlak aynı anlama gelmiyor. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’nın hasar tespit tanımlarına göre boyada, sıvada ve duvarlarda ince çatlaklar ile duvardan düşen sıvalar “az hasar” kapsamında değerlendiriliyor ve bu binaların kullanımında sakınca görülmüyor. Duvarlarda yarıklar ve taşıyıcı elemanlarda ince çatlaklar görülen binalar “orta hasarlı” sayılıyor; bunlar onarılmadan ya da güçlendirilmeden kullanılmamalı. Taşıyıcı elemanlarda geniş ve yaygın kırılmalar ise ağır hasara işaret ediyor.
Sorun şu ki sıradan bir vatandaşın, özellikle sıva ve boyanın altını görmeden, bir çatlağın dolgu duvarda mı yoksa kolonda mı olduğunu kestirmesi kolay değil. Kolon ve kirişlerin yerini bilmiyorsanız ya da çatlak duvarın köşesinden tavana doğru ilerliyorsa, kararı bir inşaat mühendisine ya da resmi hasar tespit ekiplerine bırakmak en doğrusu.
İçeri girdiyseniz neye bakmalı?
Dış kontrolde belirgin bir sorun görmediyseniz ve yetkililer bölgede bir engel bildirmemişse, eve dönerken de dikkatli olun:
- Kapıyı açarken zorlanıyorsanız ya da kapı kasası yamulmuşsa bunu not edin; kapı ve pencerelerin sıkışması binanın biçim değiştirdiğinin işareti olabilir.
- Gaz kokusu alıyorsanız ışığı açmayın, çakmak yakmayın, elektrikli cihazlara dokunmayın. Kapı ve pencereleri açıp dışarı çıkın, gaz dağıtım şirketinin acil hattını ya da 112’yi arayın.
- Su borularında sızıntı, elektrik tesisatında kıvılcım ya da yanık kokusu varsa ana vanayı ve sigortaları kapatın.
- Merdivenlerde basamakların duvardan ayrılması, sahanlıkta çatlak ya da sarsıntı hissi varsa merdiveni kullanmayın.
- Asansörü, binanın kontrolü yapılana kadar kullanmayın.
Evde kalmaya karar verdiyseniz bile ilk günlerde artçılara karşı hazırlıklı olun. Yatağın yanında ayakkabı ve fener bulundurmak, kapı önünü eşyadan temiz tutmak küçük ama önemli detaylar.
Binanızın resmi hasar durumunu öğrenin
Büyük depremlerden sonra Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı ekipleri bölgede hasar tespiti yapıyor. Sonuçlar e-Devlet’te “Hasar Tespit Sorgulama ve İtiraz İşlemleri” hizmetinden ya da hasartespit.csb.gov.tr adresinden sorgulanabiliyor ve mahalle muhtarlıklarında ilan ediliyor. Binalar hasarsız, az hasarlı, orta hasarlı, ağır hasarlı, acil yıktırılacak ve yıkık gibi derecelerle sınıflandırılıyor.
Sonuca itiraz etmek mümkün; ancak itiraz süresi ilan tarihinden işlemeye başlıyor ve her afet için yapılan duyurular farklı olabiliyor. Bu yüzden ilan tarihini muhtarlıktan öğrenip not etmek gerekiyor. Sistemde kaydın görünmemesi binanın sağlam olduğu anlamına gelmiyor; tespit henüz yapılmamış ya da sisteme işlenmemiş olabilir.
DASK ve konut sigortası bildirimi
Zorunlu Deprem Sigortası poliçeniz varsa hasarı gecikmeden bildirin. DASK’a ihbar ALO DASK 125 çağrı merkezinden, dask.gov.tr’deki online hasar işlemlerinden, e-Devlet’ten ya da poliçeyi düzenleyen sigorta şirketi veya acenteden yapılabiliyor. İhbar sırasında poliçe ya da kimlik numarası, hasarlı konutun açık adresi ve telefon numarası dosya açılması için yeterli. Ardından bir eksper görevlendiriliyor ve sizinle randevu için iletişime geçiyor.
DASK yalnızca binadaki hasarı karşılıyor; eşyalar için ayrıca konut sigortanızda deprem teminatı olması gerekiyor. Bu yüzden konut poliçesi olanlar sigorta şirketine de ayrı bildirim yapmalı.
Hangi kanaldan başvurursanız başvurun, işinizi kolaylaştıracak şey kayıt. Binanın dışını, görebildiğiniz çatlakları ve daire içindeki hasarı tarih bilgisi görünen fotoğraf ve videolarla belgeleyin. Bunu yaparken de hasarlı alana girmeyin; fotoğraf için risk alınmaz. İhbar sonrası verilen dosya numarasını kaybetmeyin, süreci bu numarayla takip edeceksiniz.
