Ev yangınlarının en tehlikeli olanları çoğu zaman gece, herkes uyurken başlayanlardır. Uyuyan bir insan dumanın kokusunu her zaman fark etmez; duman ise koridorları ve odaları dakikalar içinde doldurabilir. Tavana takılan, avuç içi büyüklüğündeki bir duman dedektörü tam da bu boşluğu kapatıyor: ateşi söndürmüyor ama evdekilere kaçmak için gereken zamanı kazandırıyor. Ne var ki yanlış modeli seçmek ya da cihazı yanlış yere takmak, dedektörü ya hiç ötmeyen ya da sürekli boşuna öten bir süs eşyasına dönüştürebiliyor.
Optik mi, iyonizasyonlu mu?
Piyasadaki ev tipi duman dedektörleri temelde iki farklı prensiple çalışıyor. Optik (fotoelektrik) dedektörler, cihazın içindeki ışık hüzmesine giren duman parçacıklarını algılar. Uzun süre için için yanan, bol duman çıkaran yangınlara, örneğin kanepeye düşen bir sigaranın başlattığı yangına karşı daha duyarlıdır. İyonizasyonlu modeller ise hızlı alevlenen, daha az görünür duman çıkaran yangınlara daha çabuk tepki verir; ancak mutfaktan gelen buhar ve kızartma dumanında yanlış alarm verme eğilimleri yüksektir. Bu modeller çok küçük miktarda radyoaktif madde içerdiği için ömrünü tamamladığında çöpe atılmamalı, satıcıya ya da yetkili toplama noktasına teslim edilmelidir.
Bugün birçok ülkede konutlar için öne çıkan tercih optik dedektör. Her iki sensörü bir arada barındıran çift sensörlü modeller de bulunuyor. Hangisini seçerseniz seçin, kutunun üzerinde ev tipi duman alarmlarına ilişkin Avrupa standardı olan EN 14604 ibaresini (Türkiye’de TS EN 14604) ve CE işaretini aramakta fayda var.
Mutfağa duman değil, ısı dedektörü
Duman dedektörünü mutfağın tam ortasına, ocağın üstüne takmak en sık yapılan hata. Kızaran ekmek, fırından çıkan buhar ya da yüksek ateşte pişen et, cihazı her akşam öttürür. Birkaç yanlış alarmdan sonra pek çok kişi pili çıkarıp bir daha takmaz. Mutfak için daha doğru çözüm ısı dedektörü: Duman yerine ortam sıcaklığındaki ani yükselmeye ya da belirli bir eşiğin aşılmasına tepki veriyor. Mutfakta duman dedektörü kullanmak isterseniz, ocaktan mümkün olduğunca uzak, mutfağa açılan koridor tarafına yakın bir nokta seçmek gerekiyor.
Evin neresine, kaç tane?
Temel kural şu: Uyuyan herkes alarmı duyabilmeli. Bunun için ilk dedektörün yeri yatak odalarının açıldığı koridor ya da hol. Kapılar kapalı uyunuyorsa ve ev büyükse her yatak odasına ayrı bir dedektör koymak daha güvenli. Salon, özellikle de elektrikli ısıtıcı, televizyon ve çok sayıda şarj cihazının bulunduğu odalar, ikinci öncelik. Dubleks ya da müstakil evlerde her kata en az bir dedektör düşmeli; merdiven boşluğunun üst noktası duman için doğal bir toplanma alanıdır.
Montajda dikkat edilecek noktalar da basit ama önemli:
- Duman yükselir; cihazı duvara değil, tavana ve mümkünse tavanın orta bölümüne takın.
- Tavanla duvarın birleştiği köşede hava hareketsiz kalır, bu “ölü bölgeden” uzak durun. Üreticiler genellikle duvardan ve aydınlatma armatürlerinden belli bir mesafe bırakılmasını ister; kılavuzdaki ölçüye uyun.
- Banyo kapısının hemen önü, klima üfleme ağzı, kombi ve aspiratör çevresi yanlış alarmın ya da dumanın cihaza ulaşamamasının başlıca sebepleri.
- Eğimli çatı katlarında üreticinin tepe noktasına göre önerdiği yerleşime bakın.
Pilli, kablolu, birbirine bağlı
En yaygın modeller değiştirilebilir pille çalışıyor. Daha pahalı ama zahmetsiz seçenek, cihazın içine kapalı uzun ömürlü lityum pil bulunan modeller; pil bitince dedektör komple değiştiriliyor. Kendi evini yenileyenler için elektrik tesisatına bağlanan, yedek pili olan kablolu dedektörler de bir alternatif.
Büyük evlerde asıl farkı yaratan özellik ise dedektörlerin birbirine bağlanabilmesi. Kablosuz olarak eşleştirilen modellerde bodrumdaki ya da alt kattaki cihaz duman algıladığında evdeki bütün dedektörler aynı anda öter. Akıllı modeller telefona bildirim de gönderebiliyor; evde yokken mutfakta başlayan bir yangından haberdar olmak bu sayede mümkün. Uygulamalı cihazlar kullanacaksanız ev ağınızın şifresini güçlü tutmayı ve cihaz yazılımını güncellemeyi ihmal etmeyin.
Takıp unutmayın: Test ve bakım
Dedektörün üzerindeki test düğmesine ayda bir basmak, cihazın ve pilin çalıştığını görmenin en kolay yolu. Kısa aralıklarla gelen “cik” sesi çoğu modelde pilin zayıfladığını gösterir; bu uyarıyı haftalarca ertelemek, cihazı kendi elinizle devre dışı bırakmak demek. Sensör haznesine toz ve örümcek ağı dolabileceği için birkaç ayda bir yumuşak fırça ya da elektrik süpürgesinin ince ucuyla dış kapağı temizlemek yeterli. Boya ya da tadilat sırasında cihazın üstünü örtüp iş bitince açmayı unutmayın.
Duman dedektörlerinin bir kullanım ömrü var; sensör zamanla hassasiyetini kaybediyor. Üretim ya da son kullanım tarihi genellikle cihazın arkasında yazar. Tavandaki dedektörün kaç yıllık olduğunu bilmiyorsanız, değiştirme zamanı gelmiş olabilir.
Alarm çaldığında
Dedektör ötmeye başladığında önce dumanın kaynağını değil, evdekileri düşünün. Çocukları ve yaşlıları uyandırın, kapı kollarına dokunmadan önce elinizin tersiyle sıcaklığını kontrol edin, duman yoğunsa yere yakın hareket edin ve binadan çıkın. Asansör kullanmayın. Dışarı çıktıktan sonra 112’yi arayın ve itfaiye ekipleri izin vermeden içeri geri dönmeyin. Bu adımları önceden ailece konuşmak, gece yarısı öten bir alarmın paniğe değil, düzenli bir tahliyeye dönüşmesini sağlar.
