Tarih öncesi dönemlere ait yerleşim kalıplarını kökten değiştirecek stratejik bir keşif, İskoçya’nın derin göllerinden birinde gün yüzüne çıktı. Southampton ve Reading üniversitelerinden bilim insanlarının ortaklaşa yürüttüğü çalışmada, Lewis Adası’ndaki Loch Bhorgastail gölünde sular altında kalmış yapay bir ada (crannog) tespit edildi. Geliştirilen yeni nesil su altı görüntüleme teknolojisi sayesinde incelenen yapının, Britanya’nın sembol anıtı Stonehenge’den çok daha eski bir tarihte, Neolitik dönem insanları tarafından inşa edildiği belirlendi.
SIĞ SULARIN BÜYÜK SIRRI: TAŞ KAPLAMANIN ALTINDAKİ AHŞAP DEVRİM
Arkeolojide su altı alanları, karadaki araçların işlevsiz kalması ve mevcut deniz araçlarının sığ sularda tortu engeline takılması nedeniyle uzun yıllar boyunca karanlık bir nokta olarak kaldı. Ancak bilim insanları, sığ suların yarattığı bu teknik zorluğu aşmak için stereofotogrametri adı verilen özel bir üç boyutlu haritalama yöntemi geliştirdi.
Bu yenilikçi teknolojiyle yapılan ilk saha çalışmalarında, adanın göl yüzeyinde görünen taşlık yapısının altında, Neolitik dönem mühendisliğine ait devasa bir ahşap platform ve çalı çırpı katmanları keşfedildi. Radyokarbon tarihleme yöntemleri, adanın ilk evresinin günümüzden 5 bin yıl önce, yaklaşık 23 metre çapında dairesel bir ahşap platform olarak inşa edildiğini kanıtladı.
BİN YILLAR BOYUNCA NESİLDEN NESİLE KULLANILDI
Elde edilen arkeolojik veriler, yapay adanın tek bir dönemle sınırlı kalmadığını, farklı çağlarda yaşayan topluluklar tarafından sürekli olarak büyütülüp yeniden kullanıldığını gösteriyor. İlk ahşap platformun inşa edilmesinden yaklaşık 2 bin yıl sonra, Orta Tunç Çağı’nda adaya yeni bir taş ve çalı katmanı eklendiği saptandı.
Bundan bin yıl sonra ise adanın kullanım amacı genişletilerek kıyı şeridiyle olan bağlantısı, taşlardan örülmüş bir geçit (causeway) vasıtasıyla sağlandı. Bugün tamamen sular altında kalmış olan bu geçit ve adanın katmanlı yapısı, bölgenin tarih öncesi topluluklar için bin yılı aşkın bir süre boyunca stratejik ve kutsal bir merkez olarak kaldığına işaret ediyor.
ANTİK ZİYAFETLERİN İZLERİ: YÜZLERCE NEOLİTİK ÇÖMLEK BULUNDU
Yapay adanın çevresinde yapılan su altı kazılarında, dönemin sosyal yaşamına ışık tutacak yüzlerce Neolitik çömlek, kase ve kavanoz parçası ile işlenmiş taş aletler çıkarıldı. Laboratuvar ortamında incelenen çömleklerin içinde hala antik yemek kalıntılarının bulunması, adanın kullanım amacına dair en güçlü kanıtları sundu.
Çalışmanın başyazarı Dr. Stephanie Blankshein, bu adaların inşası için gereken muazzam iş gücü ve kaynağın, bölgede son derece organize ve gelişmiş toplulukların yaşadığını gösterdiğini belirtti. Blankshein, “Büyük miktardaki çömlekler ve yiyecek kalıntıları, bu yapay adaların toplumsal yemek pişirme ritüelleri, büyük topluluk ziyafetleri veya kutsal törenler için bir araya gelinen çok önemli merkezler olduğunu gösteriyor,” değerlendirmesinde bulundu. Saygın bilimsel dergi Advances in Archaeological Practice’te yayımlanan bu keşfin ardından uzmanlar, aynı su altı görüntüleme yöntemini Britanya genelindeki diğer göllerde de uygulayarak kayıp tarihi aydınlatmayı hedefliyor.
